Cuộc chiến chống giảm phát kéo dài của Trung Quốc có nguy cơ biến thành điều gì đó khắc nghiệt hơn, khi các nhà kinh tế cảnh báo rằng cuộc chiến ở Iran có thể gây ra "lạm phát xấu" vào thời điểm tiêu dùng yếu kinh niên và nhu cầu bên ngoài suy giảm khiến nền kinh tế không còn nhiều lớp đệm. Trữ lượng dầu chiến lược dồi dào của Bắc Kinh, hỗn hợp năng lượng đa dạng và thị trường năng lượng được quản lý chặt chẽ mang lại cho nước này một lớp đệm mà ít nền kinh tế phát triển nào có được, đặc biệt là ở châu Âu, nơi nguy cơ đình trệ kinh tế đang gia tăng. Tuy nhiên, cú sốc chi phí đầu vào đối với cơ sở sản xuất lớn nhất thế giới, nơi sử dụng hàng trăm triệu lao động, đe dọa làm giảm biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh, gây thêm áp lực lên việc làm và tiền lương.

Giá cổng nhà máy sắp chuyển dương

Các nhà phân tích tại Gavekal Dragonomics và Soochow Securities ước tính rằng giá dầu tăng 10% có thể làm tăng lạm phát giá sản xuất, hiện ở mức âm 0,9%, thêm 0,4 điểm phần trăm. Giá dầu Brent đã tăng 45% kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2, khiến giá bán tại nhà máy có khả năng tăng trở lại sớm nhất là vào tháng 3, lần đầu tiên sau hơn ba năm, trừ khi cuộc xung đột Iran nhanh chóng kết thúc và nguồn cung năng lượng phục hồi. Tuy nhiên, đối với Bắc Kinh, việc thoát khỏi giảm phát theo cách này sẽ không mang lại nhiều an ủi. "Có lạm phát tốt và lạm phát xấu. Lạm phát do chi phí đẩy thuần túy không phải là điều chúng ta muốn thấy, vì nó có thể làm giảm lợi nhuận của các doanh nghiệp", Shuang Ding, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại Ngân hàng Standard Chartered, cho biết.

Cú sốc chi phí đầu vào - hiện đang lan rộng ra ngoài lĩnh vực năng lượng khi hàng hóa không còn đi qua eo biển Hormuz - xảy ra khi khoảng một phần tư các công ty sản xuất đang hoạt động thua lỗ. Nhiều năm dư thừa công suất công nghiệp và thuế quan cao hơn của Mỹ đã làm giảm mạnh biên lợi nhuận, dẫn đến cuộc chiến giá cả không ngừng nghỉ trên nhiều mặt trận.

Các công ty Trung Quốc sắp phải hấp thụ cú sốc

Giá năng lượng và nguyên liệu thô tăng cao có nguy cơ làm giảm thêm việc làm và tiền lương, làm suy giảm nhu cầu tiêu dùng. Điều này phần nào giải thích tại sao các nhà kinh tế ước tính giá tiêu dùng chỉ tăng 0,1-0,2 điểm phần trăm cho mỗi 10% tăng giá dầu. "Với sự cạnh tranh gay gắt và khả năng định giá hạn chế, các công ty có nhiều khả năng sẽ hấp thụ chi phí đầu vào cao hơn thông qua biên lợi nhuận hơn là chuyển sang người tiêu dùng", Michelle Lam, nhà kinh tế trưởng về Trung Quốc tại Societe Generale cho biết. Thu nhập khả dụng bình quân đầu người tăng 5% trong năm 2025, giảm tốc năm thứ hai liên tiếp, theo dữ liệu chính thức. Nhưng một cuộc khảo sát do công ty tuyển dụng Hays công bố hôm thứ Tư cho thấy 51% nhân viên ở Trung Quốc không được tăng lương trong năm ngoái - cao nhất ở châu Á, nơi mức trung bình là 36%. Thậm chí 1/10 còn bị giảm lương. Một nửa số người Trung Quốc được khảo sát dự đoán mức lương của họ sẽ giữ nguyên hoặc giảm trong năm nay. Khoảng 16% thanh niên thất nghiệp. Tại một hội chợ việc làm ở Bắc Kinh vào giữa tháng 3, Justin Zhang, 25 tuổi, đang tìm kiếm các vị trí tiếp thị hoặc tư vấn công nghệ, cho biết anh không nhận được bất kỳ lời mời làm việc nào sau khi nộp 700-800 đơn trực tuyến. "Cảm giác như họ biến mất vào hư không," Zhang nói. "Thật sự rất khó khăn."

Cú sốc nhu cầu bên ngoài?

Trung Quốc được bảo vệ tốt hơn trước cuộc khủng hoảng so với phần lớn châu Á hoặc châu Âu, nhưng nước này vẫn cần một nền kinh tế toàn cầu mạnh mẽ để đạt mục tiêu tăng trưởng 4,5%-5% trong năm nay mà không cần đến các biện pháp kích thích ngoài kế hoạch. Phần lớn sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc năm 2025 được hỗ trợ bởi thương mại, với thặng dư thương mại tăng 1/5 lên mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ đô la - xấp xỉ quy mô toàn bộ nền kinh tế Hà Lan. "Đối với Trung Quốc, mối đe dọa chính từ cuộc xung đột Iran là nó có thể làm chậm lại tiêu dùng toàn cầu, với những hậu quả rõ ràng đối với xuất khẩu của Trung Quốc", Alicia Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Natixis, cho biết. "Điều này sẽ càng làm suy yếu nhu cầu nội địa ở Trung Quốc, với việc giảm đầu tư từ các công ty không có lợi nhuận và làm chậm lại tốc độ tiêu dùng" khi tiền lương tiếp tục chịu áp lực, bà nói thêm. Garcia-Herrero dẫn các mô hình cho thấy giá dầu tăng 25% sẽ làm giảm 0,5 điểm phần trăm tăng trưởng GDP của Trung Quốc. Tuy nhiên, bà lưu ý rằng cú sốc năng lượng sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022 đã làm suy yếu sản lượng của phương Tây so với các nước xuất khẩu Trung Quốc, những nước vẫn được tiếp cận với dầu giá rẻ từ Venezuela, Iran và Nga - trong đó chỉ có nguồn cung từ Nga hiện vẫn được đảm bảo.

Fred Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC, cho biết việc Trung Quốc áp dụng rộng rãi xe điện, cùng với công suất cao trong năng lượng mặt trời, gió và pin, càng củng cố thêm khả năng cạnh tranh toàn cầu của nước này. "Tuy nhiên, ngay cả khi Trung Quốc trong kịch bản này giành được thị phần xuất khẩu toàn cầu, nước này vẫn sẽ phải đối mặt với sự tăng trưởng nhu cầu bên ngoài yếu hơn, khiến tăng trưởng GDP vẫn gặp phải những trở ngại dai dẳng", ông nói.

Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc, được soạn thảo trước chiến tranh Iran, vạch ra một tương lai được thúc đẩy bởi sức mạnh công nghiệp và công nghệ, chứ không phải tiêu dùng. Với cuộc xung đột ở Trung Đông hiện đang đe dọa nhu cầu bên ngoài, tính toán đó có thể cần phải được xem xét lại. Ông Neumann cho biết: "Cách duy nhất để cân bằng lại cung và cầu ở Trung Quốc một cách bền vững là hỗ trợ thu nhập hộ gia đình thông qua chính sách hỗ trợ tài chính dài hạn", đồng thời mô tả đây là "một nhiệm vụ vô cùng khó khăn".

Theo Reuters